Kiedy otrzymujemy pieniądze, samochód czy nieruchomość, musimy zapłacić podatek od darowizny. Jego wysokość jest uzależniona od stopnia pokrewieństwa, który łączy strony umowy darowizny oraz jej wartości rynkowej. Przepisy dotyczące podatku od darowizn znajdują się w ustawie z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
Ustawa przewiduje jednak kwoty wolne od podatku oraz zwolnienia, dzięki którym w wielu przypadkach można legalnie uniknąć podatku od darowizny. Szczególne zasady dotyczą darowizny od rodziców i innych osób zaliczanych do najbliższej rodziny. Po spełnieniu ustawowych warunków taka darowizna może być zwolniona z podatku niezależnie od jej wartości.
W artykule wyjaśniamy, kiedy powstaje obowiązek podatkowy, ile wynosi podatek od darowizny, jakie obowiązują kwoty wolne, kiedy należy złożyć formularz SD-Z2 lub SD-3 oraz na jakich zasadach możliwa jest darowizna bez podatku.
Prawidłowe sporządzenie umowy darowizny
Darowizna jest umową, której stronami są darczyńca i obdarowany. Poprzez jej zawarcie darczyńca zobowiązuje się nieodpłatnie przekazać na rzecz obdarowanego określone dobra.
Może to być nieodpłatne przekazanie własności rzeczy, środków pieniężnych lub praw majątkowych.
Co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno zostać złożone w formie aktu notarialnego. Umowa zawarta bez zachowania tej formy staje się jednak ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której przedmiotem darowizny jest nieruchomość (działka, mieszkanie lub garaż). Przeniesienie własności nieruchomości wymaga wtedy zachowania formy aktu notarialnego.
Przy darowiźnie dokonanej w formie aktu notarialnego notariusz jest również płatnikiem podatku, jeżeli podatek jest należny.
Przedmiotem umowy darowizny mogą być pieniądze przekazane bezpośrednio, w formie przelewu bankowego oraz różnego rodzaju rzeczy i prawa majątkowe. Określenie podstawy opodatkowania w przypadku darowizny innej niż pieniężna powinno odbyć się na podstawie obowiązujących w chwili przekazania rzeczy cen rynkowych oraz z uwzględnieniem jej stanu.
Do jakiej grupy podatkowej należysz? Trzy grupy podatkowe
Podatnikiem podatku od darowizny jest obdarowany, czyli osoba, która otrzymuje rzeczy lub prawa majątkowe. Jeżeli darowizna nie korzysta ze zwolnienia i przekracza właściwą kwotę wolną, to właśnie obdarowany odpowiada za jej rozliczenie. Wysokość podatku, który zapłacimy, zależy w głównej mierze od wartości przedmiotu darowizny oraz od grupy podatkowej, w której znajduje się obdarowany.
Ustawodawca podzielił osoby mogące otrzymać darowiznę na trzy grupy. Od stopnia pokrewieństwa, jakie łączy darczyńcę z obdarowanym, zależy przynależność do poszczególnych grup podatkowych.
Wyróżniamy następujące grupy:
- Aktualny małżonek, rodzice i dziadkowie (tzw. wstępni), dzieci i wnuki (tzw. zstępni), rodzeństwo, zięć, synowa, macocha, ojczym, pasierb, teściowie.
- Bratankowie, siostrzenice, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo rodziców, szwagrowie/rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, a także małżonkowie innych zstępnych.
- Wszystkie osoby, które nie zostały wymienione w 1 i 2 grupie. Przykładowo, może to być sąsiad, przyjaciel, współpracownik albo konkubent.
Ponadto w ramach pierwszej grupy podatkowej wyróżnia się tzw. zerową grupę podatkową, do której należą małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha – najbliższa rodzina. Grupa ta jest zwolniona z obowiązku zapłaty podatku po spełnieniu określonych prawem warunków.
Do grupy zerowej nie należą natomiast teściowie, zięć ani synowa, mimo że są zaliczani do I grupy podatkowej.
Darowizna – kwota wolna od podatku
Jeśli wartość otrzymanej darowizny nie przekracza kwoty wolnej od podatku, która jest różna dla poszczególnych grup podatkowych, nie musimy płacić daniny. W przypadku przekroczenia kwoty wolnej będziemy musieli rozliczyć się z fiskusem, chyba że zastosowanie znajdzie odpowiednie zwolnienie podatkowe.
Kwota wolna od podatku dla poszczególnych grup podatkowych wynosi:
- I grupa: 36 120 zł.
- II grupa: 27 090 zł.
- III grupa: 5 733 zł.
Przy ustalaniu, czy przekroczono kwotę wolną, sumuje się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.
Jeżeli kwota wolna zostanie przekroczona, podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną właściwą dla danej grupy podatkowej.
Od 1 lipca 2023 r. zmieniły się przepisy odnośnie do kwoty wolnej od podatku, co niewątpliwie jest korzystne dla obdarowanych. Zwiększył się bowiem limit wysokości darowizny, po którego przekroczeniu należy zgłosić darowiznę fiskusowi i ją rozliczyć.
Ile wynosi podatek od darowizny?
Wysokość należnego podatku zależy od grupy podatkowej oraz wysokości nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną. Obowiązują progresywne stawki podatkowe.
W I grupie podatkowej stawki wynoszą od 3% do 7%, w II grupie od 7% do 12%, natomiast w przypadku III grupy podatkowej – od 12% do 20%.
Stawka 20% może mieć również zastosowanie w szczególnej sytuacji, gdy podatnik powoła się przed organem podatkowym na niezgłoszoną wcześniej darowiznę albo polecenie darczyńcy, a należny podatek nie został zapłacony.
Podatek od darowizny od rodziców
Darowizna od rodziców może korzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. Rodzice należą bowiem do tzw. grupy zerowej. Zwolnienie nie jest ograniczone maksymalną wartością darowizny, jeżeli obdarowany spełni warunki określone w ustawie.
Jeżeli łączna wartość nabyć od jednego rodzica przekracza 36 120 zł, obdarowany powinien co do zasady zgłosić darowiznę na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
W przypadku środków pieniężnych warunkiem zwolnienia jest również odpowiednie udokumentowanie otrzymania pieniędzy – na rachunku płatniczym lub bankowym nabywcy, jego rachunku w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej albo przekazem pocztowym.
Kto nie musi zgłaszać darowizny?
Moment powstania obowiązku podatkowego zależy od sposobu dokonania darowizny. Przy darowiźnie w formie aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia darczyńcy, a gdy umowę zawarto bez wymaganej formy z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.
W przypadku zwolnienia dla najbliższej rodziny nie trzeba składać formularza SD-Z2, jeżeli darowizna została dokonana na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego albo gdy oświadczenie darczyńcy zostało złożone w tej formie. Zgłoszenie nie jest również wymagane, jeśli łączna wartość majątku nabytego od tej samej osoby nie przekracza 36 120 zł.
Jeżeli umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego, notariusz pełni funkcję płatnika podatku oblicza i pobiera należny podatek, a następnie przekazuje go właściwemu organowi podatkowemu.
Do którego urzędu skarbowego zgłosić darowiznę?
Kiedy wartość otrzymanych rzeczy lub praw majątkowych przekroczy dopuszczalny przepisami próg, obdarowany musi zgłosić ten fakt we właściwym urzędzie skarbowym. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli w drodze darowizny otrzymamy np. nieruchomość lub spółdzielcze własnościowe prawo do mieszkania, składamy odpowiedni druk w urzędzie właściwym dla miejsca położenia nieruchomości. Natomiast w pozostałych przypadkach w urzędzie odpowiednim dla naszego miejsca zamieszkania w chwili zaistnienia obowiązku podatkowego.
Zeznanie podatkowe o nabyciu darowizny możemy osobiście złożyć w Urzędzie Skarbowym bądź przesłać je tam za pomocą operatora pocztowego. Istnieje również możliwość internetowego przesłania formularza poprzez usługę e-Deklaracja, podpisując je kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo danymi autoryzacyjnymi.
Rodzaj formularza zależy od sytuacji podatnika. Osoby korzystające ze zwolnienia dla najbliższej rodziny składają formularz SD-Z2, natomiast w przypadku darowizny podlegającej opodatkowaniu stosuje się co do zasady zeznanie SD-3. SD-3 należy złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Nabycie darowizny zgłasza się na druku urzędowym. Dodatkowo wymagane są dokumenty opisujące otrzymaną rzecz, a także dane darczyńcy oraz stopień pokrewieństwa łączący strony. Dodatkowo należy przedstawić dokumenty potwierdzające, że obdarowujący jest właścicielem majątku, który przekazuje.
Podatek od darowizny musimy zapłacić w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji organu skarbowego poprzez wpłatę na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego lub za pośrednictwem e-Urzędu Skarbowego.
Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn
Zgodnie z literą prawa istnieje możliwość całkowitego zwolnienia z obowiązku zapłacenia podatku od spadków i darowizn, o ile spełnimy określone warunki.
Podstawowym warunkiem jest przynależność do tzw. grupy zerowej. Należą do niej wstępni i zstępni, rodzeństwo oraz małżonek darczyńcy, ale również pasierbowie, macocha i ojczym. Jeżeli wartość nabycia powoduje obowiązek zgłoszenia, osoba obdarowana musi co do zasady zgłosić darowiznę właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Ponadto równie ważną kwestią jest to, aby darowizna pieniężna, którą otrzymamy, była udokumentowana dowodem przekazania na rachunek płatniczy lub bankowy nabywcy, jego rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.
Od 7 stycznia 2026 r. możliwe jest przywrócenie terminu na złożenie zgłoszenia dotyczącego majątku nabytego od najbliższej rodziny, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że przekroczenie terminu nastąpiło bez jego winy. Dotyczy to m.in. nabyć dokonanych od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejszych nabyć, jeżeli sześciomiesięczny termin nie upłynął przed tą datą.
Podsumowanie
Jeżeli otrzymamy darowiznę od najbliższej rodziny, nie będziemy obciążeni podatkiem od spadków i darowizn, o ile spełnimy przewidziane prawem warunki. Nie musimy też zaprzątać sobie głowy fiskusem, jeśli otrzymany majątek nie przekracza ustawowych limitów. W pozostałych przypadkach należy sprawdzić grupę podatkową, wartość nabyć od tej samej osoby, obowiązującą kwotę wolną oraz ewentualne zwolnienia. Samo otrzymanie darowizny nie oznacza więc automatycznie konieczności zapłaty podatku.
FAQ – Podatek od darowizny
Jaka darowizna jest wolna od podatku?
To zależy od grupy podatkowej. Kwota wolna wynosi obecnie 36 120 zł w I grupie, 27 090 zł w II grupie i 5 733 zł w III grupie. Dodatkowo najbliżsi krewni należący do grupy zerowej mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia bez limitu kwotowego, jeżeli spełnią warunki przewidziane w ustawie.
Czy darowizna od rodziców jest opodatkowana?
Darowizna od rodziców może być całkowicie zwolniona z podatku. Po przekroczeniu ustawowej kwoty wolnej należy co do zasady zgłosić ją na formularzu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy. Przy darowiźnie środków pieniężnych trzeba również udokumentować ich przekazanie w sposób wymagany przez ustawę.
Ile wynosi podatek od darowizny?
Wysokość podatku zależy od grupy podatkowej i kwoty nadwyżki ponad kwotę wolną. Stawki wynoszą od 3% do 7% w I grupie, od 7% do 12% w II grupie oraz od 12% do 20% w III grupie podatkowej.
Kiedy trzeba złożyć formularz SD-Z2?
SD-Z2 służy przede wszystkim do zgłoszenia nabycia majątku od osób z najbliższej rodziny w celu zachowania pełnego zwolnienia. Termin wynosi zasadniczo sześć miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Formularza nie trzeba składać m.in. w określonych przypadkach nabycia w formie aktu notarialnego.
Czy darowizna w gotówce od rodziców jest zwolniona z podatku?
Przy darowiźnie pieniężnej przekraczającej limit, dla której podatnik chce zastosować zwolnienie dla grupy zerowej, istotne jest odpowiednie udokumentowanie przekazania środków. Przekazanie pieniędzy wyłącznie w gotówce „do ręki” nie spełnia warunku dokumentacyjnego wymaganego dla tego zwolnienia.
Co się stanie, jeśli nie zgłoszę darowizny w terminie?
Brak zgłoszenia może oznaczać utratę prawa do zwolnienia i konieczność rozliczenia podatku na zasadach właściwych dla danej sytuacji. Od 7 stycznia 2026 r. w określonych przypadkach możliwe jest jednak przywrócenie terminu do złożenia SD-Z2, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że opóźnienie nastąpiło bez jego winy.
Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej i nie zastępuje konsultacji z adwokatem w konkretnej sprawie.
Piotr Chełstowski
Absolwent studiów magisterskich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów pracował jako asystent notarialny w kilku warszawskich kancelariach notarialnych, a następnie odbył etatową aplikację notarialną przy Izbie Notarialnej w Warszawie. Obecnie prowadzi własną kancelarię notarialną w Warszawie.
