Darowizna to jeden ze sposobów przekazania nieruchomości w ręce osoby trzeciej. Zazwyczaj rodzice przekazują mieszkanie dzieciom, chcąc zapewnić im dobry start w przyszłość, jednak przekazanie nieruchomości w formie darowizny może dotyczyć także innych osób zarówno z rodziny, jak i widniejących w świetle prawa jako osoby obce darczyńcy.
Jak wygląda przepisanie mieszkania w formie darowizny, jakie dokumenty należy przygotować przy darowiźnie i kogo obejmuje podatek od darowizny? Jaki jest koszt sporządzenia umowy darowizny i czy darowiznę można cofnąć? Czy umowę darowizny mieszkania (przepisanie mieszkania) można sporządzić wyłącznie u notariusza? Czytaj dalej i dowiedz się więcej o zasadach darowizny nieruchomości!
TL;DR – Darowizna nieruchomości
Darowizna to nieodpłatne przekazanie własności nieruchomości. Jest to popularny sposób przekazywania majątku, ale wymaga ścisłego przestrzegania formy prawnej i terminów podatkowych.
1. Forma i koszty w przypadku darowizny nieruchomości
- Bezwzględna forma: Umowa darowizny nieruchomości musi być sporządzona wyłącznie w formie aktu notarialnego (pod rygorem nieważności).
- Koszty: Obejmują taksę notarialną (jej maksymalna wysokość zależy od wartości nieruchomości), opłaty sądowe i podatek od darowizny (jeśli nie ma zwolnienia).
- Wycena: Wartość nieruchomości dla notariusza i urzędu skarbowego może być ustalona na podstawie wyceny rzeczoznawcy majątkowego.
2. Zobowiązanie podatkowe i zwolnienia (kluczowe terminy)
W Polsce wyróżnia się trzy grupy podatkowe dla darowizn, które mają różne kwoty wolne od podatku. Najważniejsza jest Grupa Zero (najbliższa rodzina), która korzysta z pełnego zwolnienia.
| Grupa Podatkowa | Kto jest w grupie (Przykłady) | Kwota Wolna od Podatku (do 2022 r.) | Warunki Pełnego Zwolnienia |
| I (Najbliższa rodzina) | Małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), rodzeństwo. | 10.434 zł | Konieczne jest zgłoszenie darowizny do US (formularz SD-Z2) w terminie 6 miesięcy od jej zawarcia. |
| II i III | Dalsza rodzina i osoby obce. | 7.878 zł / 5.308 zł | Zwolnienie nie przysługuje (płaci się podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną). |
Ważne ułatwienie: Jeżeli umowa jest sporządzana w formie aktu notarialnego, obowiązek zgłoszenia darowizny do Urzędu Skarbowego leży na notariuszu.
3. Anulowanie i sprzedaż
- Anulowanie: Darowiznę można odwołać w dwóch przypadkach: z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego lub w przypadku drastycznej zmiany stanu majątkowego darczyńcy, która zagraża jego utrzymaniu.
- Sprzedaż: Sprzedaż nieruchomości z darowizny jest zwolniona z podatku dochodowego (19% od dochodu), jeśli nastąpi po upływie 5 lat (liczone od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła darowizna).
Dziecko (<18 lat): Darowizna dla małoletniego jest możliwa, ale zarządzanie nieruchomością wymaga zgody Sądu Rodzinnego, jeśli dotyczy to istotnych czynności.
Na czym polega darowizna lokalu mieszkalnego lub darowizna domu?
Zgodnie z art. 888 Kodeksu Cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. W kwestii darowizny nieruchomości oznacza to, że darczyńca zgadza się na nieodpłatne przekazanie danej nieruchomości: mieszkania lub domu wyznaczonej osobie, bez domagania się od niej zapłaty za nabyty majątek. W drodze umowy darowizny następuje więc przekazanie prawa własności nieruchomości.
Umowa darowizny mieszkania lub domu w formie aktu notarialnego – jak powinna wyglądać?
Art. 158 Kodeksu Cywilnego informuje, że umowa uprawniająca do przeniesienia własności nieruchomości (a zatem także umowa darowizny mieszkania) powinna zostać przedstawiona w formie aktu notarialnego, spisanego w obecności notariusza.
Aby umowa była ważna, konieczne jest także złożenie przez obdarowanego stosowanego oświadczenia woli. W sytuacji, gdy umowa nie będzie miała wymaganej formy, darowizna nieruchomości będzie unieważniona.
Prawidłowo sporządzona umowa darowizny nieruchomości powinna zawierać takie elementy jak:
- imiona, nazwiska, imiona rodziców, stan cywilny, PESEL, numery i serie dowodów osobistych, miejsce urodzenia oraz adres darczyńcy i obdarowanego;
- informacja, co jest przedmiotem darowizny (orzeczenie przedmiotu darowizny);
- oświadczenie darczyńcy do darowania nieruchomości;
- oświadczenie obdarowanego o przyjęciu darowizny (oświadczenie chęci otrzymania darowizny);
- miejsce podpisania umowy;
- datę zawarcia umowy darowizny.
Aby wszelkie procedury zostały wypełnione sprawnie i zgodnie z prawem, przed wizytą u notariusza należy przygotować następujące dokumenty:
- dowód tożsamości,
- odpis z księgi wieczystej nieruchomości lub numer księgi wieczystej;
- podstawę nabycia nieruchomości (np. umowę z deweloperem);
- zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej (w przypadku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu/spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego);
- zaświadczenie o zapłacie podatku od darowizny (podatek należy uiścić w urzędzie skarbowym) lub zaświadczenie o zwolnieniu z zapłacenia podatku (w większości przypadków przekazanie darowizny nie wymaga uiszczenia podatku).
Ile kosztuje przepisanie mieszkania w formie darowizny?
Opłata, jaką należy uiścić u notariusza sporządzającego akt darowizny mieszkania lub domu, regulowana jest przez rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Koszt maksymalny taksy zależy przede wszystkim od wartości nieruchomości i jest ustalany indywidualnie.
Aby uniknąć niewłaściwej wyceny wartości domu lub mieszkania, warto skorzystać z usług rzeczoznawcy majątkowego, który dokona prawidłowego oszacowania wartości, a sporządzony przez niego dokument będzie podstawą do naliczenia opłaty przez kancelarię notarialną. Warto pamiętać, że umowa musi zawierać informacje co do tego, kto ponosi koszty zawarcia umowy darowizny.
Darowizna mieszkania a podatek – kogo dotyczą opłaty?
Aktualnie obowiązujące przepisy prawne ustanawiają 3 grupy podatkowe i limity zwolnienia z opłat. Podatek od darowizny mieszkania nalicza się po przekroczeniu kwoty wolnej od podatku (nadwyżki podstawy opodatkowania).
Ile wynosi podatek od darowizny?
W Polsce wyróżniamy 3 grupy podatkowe:
I grupa podatkowa: małżonek, zstępni (np. córka, syn, wnuk), wstępni (np. dziadkowie, ojciec, matka), pasierb, synowa, zięć, rodzeństwo, teściowie, ojczym, macocha – kwota wolna od podatku wynosi wówczas 10.434 zł;
II grupa podatkowa: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków – kwota wolna od podatku wynosi 7.878 zł;
III grupa podatkowa: pozostałe, niewymienione wyżej osoby – kwota wolna od podatku wynosi 5.308 zł.
Zwolnienie z podatku od darowizny
Zwolnienie z podatku przy zawieraniu umów z tytułu darowizny mieszkania lub domu również regulowane jest prawnie. Art. 4a Ustawy o podatku od spadków i darowizn mówi, że:
Zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli:
1) zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-5, 7 i 8 oraz ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia – w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.
Powyższe przepisy informują wówczas, że w przypadku darowania lokalu mieszkalnego lub domu osobom z I grupy podatkowej (z wyłączeniem zięcia, synowej i teściów), są one zwolnione z zapłaty podatku, jednak obdarowany musi dołączyć do formularza SD-Z2 dokumenty potwierdzające darowiznę i stopień pokrewieństwa w ciągu 6 miesięcy od daty zawarcia transakcji.
Warto wiedzieć, że spisując umowę darowizny w formie aktu notarialnego, osoba obdarowana zwolniona jest z obowiązku zgłoszenia darowizny mieszkania, gdyż obowiązek ten leży po stronie notariusza.
Darowizna mieszkania dla dziecka – czy można przekazać mieszkanie dziecku poniżej 18 r.
Decydując się na darowiznę mieszkania małoletniemu dziecku, należy pamiętać, że nie może ono nabyć praw do lokalu przed ukończeniem 18 roku życia. W takiej sytuacji, chcąc rozporządzać finansami małoletniego, konieczne byłoby uzyskanie orzeczenia Sądu Rodzinnego. Aby tego uniknąć, rodzice mogą samodzielnie zakupić nieruchomość, a następnie przekazać ją dziecku poprzez umowę darowizny. Transakcja wówczas będzie zwolniona z podatku.
Czy mogę anulować darowiznę mieszkania?
Przepisy Kodeksu Cywilnego regulują dwie sytuacje, kiedy darowizna nieruchomości może zostać odwołana:
Zmiana stanu majątkowego darczyńcy po zawarciu umowy – jest to sytuacja, gdy przekazanie mieszkania w formie darowizny (lub innej nieruchomości) powodowałoby uszczerbek dla własnego utrzymania darczyńcy lub dla spełniania ustawowych obowiązków alimentacyjnych.
Rażąca niewdzięczność ze strony obdarowanego – wówczas darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną. Zwrot darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Należy jednak podkreślić, że darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył.
Czy można sprzedać mieszkanie z darowizny?
Zgodnie z prawem, sprzedaż nieruchomości nabytej drogą darowizny odbywa się zgodnie z zasadami sprzedaży nieruchomości zakupionej samodzielnie. Wówczas sprzedając mieszkanie po upływie 5 lat od jego nabycia, nie ma obowiązku zapłaty podatku. Gdy od nabycia mieszkania nie minęło 5 lat (liczone od końca roku kalendarzowego, w którym otrzymano darowiznę), sprzedający zobowiązany jest opłacić podatek wynoszący 19% dochodu.
Warto podkreślić, że zapłaty można uniknąć, przeznaczając otrzymane środki na cele mieszkaniowe (np. na budowę domu).
Darowizna mieszkania – podsumowanie
Darowizna nieruchomości to niewątpliwie miły gest. Należy jednak pamiętać, że aby czynności nabrały mocy prawnej, umowa darowizny powinna mieć formę aktu notarialnego i zostać sporządzona w obecności notariusza. Jednocześnie należy pamiętać o zasadach podatkowych, aby nabycie nieruchomości nie wiązało się z nieprzyjemnymi konsekwencjami.
Decydując się na darowiznę mieszkania lub domu osobom z I grupy podatkowej (z wyłączeniem teściów, synowej i zięcia), konieczne jest dostarczenie do urzędu skarbowego odpowiedniego formularza w ciągu 6 miesięcy od zawarcia umowy.
Umowa darowizny – Najczęściej zadawane pytania
W jakiej formie musi być zawarta umowa darowizny mieszkania?
Przepisanie nieruchomości bezwzględnie wymaga formy aktu notarialnego. Sporządzenie zwykłej umowy pisemnej bez udziału notariusza skutkuje jej całkowitą nieważnością w świetle prawa.
Ile kosztuje sporządzenie darowizny u notariusza?
Koszty nie są stałe i zależą głównie od wartości przekazywanej nieruchomości. Na ostateczny koszt usługi składają się: taksa notarialna (której maksymalne stawki reguluje Minister Sprawiedliwości) powiększona o podatek VAT 23%, opłaty sądowe (za wpisy w księdze wieczystej), koszty wypisów aktu notarialnego oraz ewentualny podatek od darowizny.
Czy muszę płacić podatek od darowizny mieszkania?
Nie, jeśli należysz do tzw. zerowej grupy podatkowej, czyli najbliższej rodziny (m.in. małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha). Co niezwykle ważne, ponieważ darowizna nieruchomości musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego, nie musisz zgłaszać tego faktu do urzędu skarbowego na żadnym druku. Zwolnienie z podatku przysługuje Ci z urzędu, a wszelkich formalności zgłoszeniowych dopełni za Ciebie notariusz sporządzający umowę.
Czy można przekazać mieszkanie dziecku, które nie ma jeszcze 18 lat?
Tak, jest to możliwe, jednak wiąże się z pewnymi warunkami. Rodzice mogą przyjąć darowiznę w imieniu dziecka bez zgody sądu opiekuńczego pod warunkiem, że mieszkanie nie jest w żaden sposób obciążone (np. hipoteką, dożywociem lub służebnością). Jeśli obciążenia istnieją, na samo przyjęcie darowizny potrzebna będzie uprzednia zgoda sądu. Pamiętaj też, że małoletni nie może samodzielnie zarządzać majątkiem, dlatego do dokonywania ważnych czynności (np. późniejszej sprzedaży tego mieszkania), konieczna będzie zgoda sądu opiekuńczego.
Czy mogę sprzedać mieszkanie otrzymane w darowiźnie?
Tak, ale czas sprzedaży ma ogromne znaczenie. Jeśli sprzedasz nieruchomość przed upływem 5 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym otrzymałeś darowiznę), zapłacisz 19% podatku dochodowego (PIT). Z podatku tego zwolni Cię jednak tzw. ulga mieszkaniowa pod warunkiem, że zarobione w ten sposób pieniądze przeznaczysz na własne cele mieszkaniowe (np. zakup innej nieruchomości, budowę domu, remont) w ciągu maksymalnie 3 lat od sprzedaży. Jeśli natomiast zbędziesz mieszkanie po upływie 5 lat od darowizny, sprzedaż ta będzie całkowicie zwolniona z podatku dochodowego.
Czy po otrzymaniu darowizny muszę zaktualizować księgę wieczystą?
Tak, zmiana właściciela wynikająca z darowizny mieszkania wymaga aktualizacji księgi wieczystej. W praktyce jednak nie musisz zajmować się tym samodzielnie. Po podpisaniu umowy darowizny to notariusz, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, składa do sądu wieczystoksięgowego wniosek o wpisanie osoby obdarowanej jako nowego właściciela nieruchomości.
Piotr Chełstowski
Absolwent studiów magisterskich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Po ukończeniu studiów pracował jako asystent notarialny w kilku warszawskich kancelariach notarialnych, a następnie odbył etatową aplikację notarialną przy Izbie Notarialnej w Warszawie. Obecnie prowadzi własną kancelarię notarialną w Warszawie.
